Επιστήμη, Εξειδίκευση και Εκπαίδευση

     Βοηθάει η εξειδίκευση στην Επιστήμη; Έως πιο βαθμό; Για να κατανοήσουμε το ερώτημα θα ήταν πιο χρήσιμο να έχουμε στο νου μας ένα παράδειγμα. Ας θεωρήσουμε πως ενδιαφερόμαστε για την Κλασική Αρχαιολογία. Δύο προβλήματα συναντούμε ως προς την εξειδίκευση. Αρχικά, διασπάται ως αντικείμενο, διότι αποκόπτεται από άλλα πεδία, αρκεί να αναφέρουμε πως η Ιστορία της Αρχαίας Τέχνης, η Ιστορία της Αρχαίας Λογοτεχνίας και οι Πολιτικοί θεσμοί θεωρούνται ως αυτόνομα πεδιά. Παράλληλα, μπορεί να αναλογιστεί την πληθώρα των εξειδικευμένων κλάδων ως προς το υλικό: Παπυρολογία, Νομισματική, Επιγραφική. Επίσης, η ίδια η Κλασική Αρχαιολογία διασπάται από τους κλάδους που συνδέονται διαχρονικά μ΄' αυτήν, με την προϊστορική αρχαιολογία, την χριστιανική αρχαιολογία και τη ιστορία της βυζαντινής τέχνης, την ιστορία της τέχνης και τις αρχαιολογίες μη- ευρωπαϊκων πολιτισμών.Αναρωτιόμαστε, λοιπόν, αν αυτή η διάσπαση βοηθάει την προώθηση της επιστήμης και αν ο ερευνητής προσεγγίζει την αλήθεια του φαινομένου με το οποίο ασχολείται.

     Στη απάντηση αυτού του ερωτήματος πρέπει να λάβουμε υπόψη μας πως η εξειδίκευση είναι απαραίτητη για την οικονομία της εργασίας. Υπάρχει τέτοιος όγκος πληροφοριών που δεν μπορεί ένας μεμονωμένος επιστήμονας να απαντήσει σ΄ 'ενα τέτοιο όγκο πληροφοριών. Επίσης, υπάρχει κίνδυνος ερασιτεχνίας. Τι μπορεί όμως να γίνει; Δεν πρέπει να χάνουμε την ουσία του φαινομένου που μελετούμε. Για να επιτευχθεί όμως αυτό πρέπει ο κάθε ερευνητής να μάθει να συνεργάζεται με τους άλλους.

     Αφού λοιπόν η εκπαίδευση μας προετοιμάζει για την ενήλικη ζωή και αφού τα μαθήματα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης προσπαθούν να μας δώσουν κομμάτια της αλήθειας, δεν πρέπει να εθίσουμε τους μαθητές σε τέτοιου είδους μεθόδους εργασίας. Μιας και όλες οι δουλειές εξειδικεύονται και υπάρχει ανάγκη συνεργασίας δεν πρέπει να εθίσουμε τους μαθητές στη συνεργασία. Πως θα επιτευχθεί αυτό εκτός από τις μεθόδους ομαδικής εργασία σε συνδυασμό με τη μέθοδο project που συνταιριάζει με τους τρόπους επιστημονικής έρευνας.

Είναι ο Ζορμπάς ο Υπεράνθρωπος του Νίτσε;

Ο Νίτσε και ο Υπεράνθρωπος επηρέασαν τον Καζαντζάκη. Ο Νίτσε ως φιλόσοφος χρησιμοποιήθηκε από τον Χίτλερ και την εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία του και ως γνωστό αδικήθηκε. Αυτό όμως που θα πρεπε να προσέξουμε εμείς είναι τη σύνδεση ανάμεσα; στον Ζαρατούστρα, τον Νίτσε,  τον Καζαντζάκη, τον Ζορμπά. Ο σύνδεσμος βρίσκεται κάπου ανάμεσα και βρίσκεται στον υπαρξισμό, στον Σαρτρ και κυρίως στον Ανρί Μπεργκσον και τη θεωρία του για τη ζωική ορμή. Η ζωική μορφή είναι εκείνη η τυφλή, ανυπότακτη σε κανόνες δύναμη που δρά έξω από κάθε προγραμματισμό και σκοπιμότητα. Αυτή η δύναμη είναι υπεύθυνη για τη ζωή. Ο Μπερκσόν την έθεσε ως αρχή της θεωρίας του για την ύπαρξη ζωής. Ο Καζαντζάκης παίρνει αυτή τη ζωική μορφή και τη διαμορφώνει στην "ασκητική" του ως τον " ανήφορο, προς τη σύνθεση, προς τη ζωή, προς την αθανασία"   Ο συγγραφέας του Ζορμπά. λοιπόν,  δεν είναι αυτός που ψάχνει τον υπεράνθρωπο μέσα από τις βασικές αρχές του υπαρξισμού; Οι υπαρξιστές δεν είναι αυτοί που αναζήτησαν απαντήσεις μακριά από τη φιλοσοφία ως αντικειμενική και θεωρητική επιστήμη, αλλά μέσα από την ίδια τη ζωή; Οι υπαρξιστές δε θέτουν στο κέντρο τους τον ίδιο τον άνθρωπο; ¨Ετσι, και ο Καζαντζάκης αναζητά απαντήσεις στα ερωτήματα της ζωής μέσα στην ίδια τη ζωή. Απορρίπτει το καρτεσιανο "σκέφτομαι άρα υπάρχω και  μέσα από τον απλοίκό άνθρωπο υιοθετεί το δρω/ζω άρα υπάρχω.

Αλέξης Ζορμπάς νεοελληνική λογοτεχνία Β λυκείου

Το πρόβλημά μου ανέκυψε όταν κλήθηκα να διδάξω σε επαλ νεοελληνική λογοτεχνία. Όπως ορισμένοι γνωρίζουν τα κείμενα που διδάσκονται στο Γενικό Λύκειο, διδάσκονται και στα ΕΠΑΛ. Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να επιλέξεις για τα παιδιά του ΕΠΑΛ κείμενα του Βιζυηνού και του Παπαδιαμάντη. Αδυνατούν να καταλάβουν τη γλώσσα. Επέλεξα ένα κείμενο του Καζαντζάκη και, συγκεκριμένα, ένα απόσπασμα από τον Αλέξη Ζορμπά. Το συγκεκριμένο απόσπασμα αφορά ένα επεισόδιο ανάμεσα στους δυο ήρωες, ύστερα από το θάνατο της μαντάμ Ορτάνς. Σε γενικό πλαίσιο έχουμε τον Ζορμπά, έναν άνθρωπο της δράσης να απαιτεί από τον αφηγητή  - άνθρωπο της σκέψης να του λύσει  υπαρξιακά  προβλήματα. Το απόσπασμα σε επίπεδο γλωσσικό έγινε κατανοητό από τους μαθητές. Το πρόβλημα είναι κατα πόσο θα καταλάβουν ότι υπαρξιακά ερωτήματα του τύπου γιατί μας έφτιαξε ο Θεός, αφού θα πεθάνουμε ή ποιος έφτιαξε τον  κόσμο μας απασχολούν όλους, ιδιαίτερα αν έχουμε χάσει κάποιον δικό μας άνθρωπο. Στην επόμενη συνάντηση σκέφτηκα να πριν την ανάλυση να παρουσιάσω μερικές εικόνεςπου θα δείχνουν αυτό το θέμα. Εικόνες από εξώφυλλα CD, βιβλία κ.α. που δείχνουν την υπαρξιακή αγωνία.

Το δύσκολο για μένα είναιο καταρχήν να τους δείξω πως αυτά τα ερωτήματα υπάρχουν και σήμερα. Πρέπει να τους θυμήσω ότι υπάρχουν γύρω τους και πως λίγο πολύ όλους μας έχουν απασχολήσει ή  θα μας απασχολήσουν. Ελπίζω να πετύχω την έλκυνση του ενδιαφέροντός τους.